مقالات اين بخش

تات در بستر تاریخ

پيشينه، زبان و فرهنگ آذربايجان

پيرامون زبان باستاني و تاریخ آذربايجان

دست بافته هاي زنان شاهرود كلور

پيشينة تاريخي قوم تات

در مورد تاتها چه مي دانيد

هويت تاتها و زبان تاتي

تات و تاتی

تات قوم بومی خراسان كه به زبان فارسی تكلم می كنند

تاتهاي خراسان

تات در چند معنی کاربرد دارد

جامعه و زبان تاتهای جمهوری آذربایجان

نگاهي به پيشينه و گستره تاتي

 

 

 

تات در چند معنی کاربرد دارد:

جعفر مظلوم زاده

 * تات‌ها گروهی از مردم مادزبان شمال غرب ایران هستند.

* تات‌های جمهوری آذربایجان قومی هستند در قفقاز که به یک زبان فارسی‌تبار صحبت می‌کنند.

* زبان تاتی قفقاز از زبان‌های فارسی‌تبار (زبان‌های ایرانی شاخهٔ جنوب غربی) است.

 زبان‌های تاتی‌تبار

 زبان‌های تاتی‌تبار (Tatic) از دسته زبان‌های ایرانی شاخه شمال‌غربی و بازمانده یکی از گویش‌های مادی هستند. گویش‌های این زبان روزگاری از شمال ارس تا سمنان گسترده بود ولی امروزه با ترک‌زبان و فارس‌زبان شدن بخشی از شمال‌غربی ایران تنها جزیره‌هایی از گویش‌های تاتی در منطقه به جا مانده‌است. بزرگ‌ترین این جزیره‌ها در منطقه تاکستان استان قزوین دیده می‌شوند.

تاتی تاکستان یکی از کهن‌ترین زبان‌های ایرانی است که از دیدگاه زبان شناسی، ارزش ویژه‌ای دارد. بیشترین آمار جمعیتی تات‌های ایران متعلق به دو شهرستان کهن تاکستان و بوئین‌زهرا می‌باشد. تاکنون هیچ آمار رسمی در مورد تات‌های این دو منطقه ارائه نشده‌است.

تات‌های این منطقه که به تات‌های جنوب شهرت یافته‌اند، در شهرها و روستاهای زیر زندگی می‌کنند: 

* رودبار الموت، رودبار شهرستان، طالقان، شهرستان رودبار زیتون، رودبار قصران تا روستاهای دماوند (اغلب مناطق البرز جنوبی) تات زبان هستند.

 * در شهرستان تاکستان، شهر تاکستان و در بخش اسفرورین, شهر اسفرورین و روستای قرقسین، تات زبان اند.

 * در شهرستان بوئین زهرا، شهرهای شال, دانسفهان و روستاهای خیارج, خوزنین, خروزان, ابراهیم‌آباد و سگزآباد و … تات زبان اند. 

زبان تاتی زبان ویژه منطقه تاکستان قزوین، بوئین زهرا و آبادی‌های پراکنده در آذربایجان شرقی و اردبیل، از زبان‌های در معرض خطر به شمار می‌آید. 

* در اطراف قزوین نیز روستاهایی نظیر رزجرد، الولک، حصار خروان و... تات زبان اند. 

* تاتهای خلخال(کلور)، جیرنده، طارم، عنبران، میناباد، میرزانق، کلش، سروآباد، پیله‌زیر، پیله‌رود، جید، لرد، شاهرود، تولش، عنبران علیا، لنکران و ماسالی جمهوری آذربایجان.

 به طور کلی زنجیره مناطق تات‌نشین از شهر تاکستان شروع شده و به سمت جنوب و جنوب شرقی ادامه می‌یابد و در نهایت در شهرستان بوئین زهرا به روستای تاریخی سگزآباد پایان می‌یابد.

 * در استان مرکزی (منطقه وفس) نیز روستاهای وفس، چهرقان، گورچان و فرک به زبان تاتی صحبت می‌نمایند. این روستاها به فاصله ۱۰۰ تا ۱۲۰ کیلومتری شهر اراک و در شمالی‌ترین نقطه استان مرکزی واقع شده‌اند. مناطق کوهستانی و خوش آب و هوا و شغل مردم روستاها کشاورزی، باغداری و دامداری است که به دلیل مواجه شدن با کمبود آب و عدم توجه مسئولین به نیاز مردم و نیروهای انسانی جوان، به شدت روستاها خالی از سکنه می‌شوند و در شهرهای مانند تهران، قم، اراک، کرج و... سکونت می‌نمایند.

 * روستای ابیانه

 در این میان از مهم‌ترین و دستنخورده‌ترین گویش تاتی یعنی گویش اشتهاردی که در استان تهران قرار دارد نام برده نشد حال آنکه طبق کتاب تات نشین‌های بلوک زهرا نوشته جلال آل احمد این گویش شاید خالص ترین گویش زبان تاتی باشد چون منطقه اشتهارد که در سر راه کرج به بویین زهرا در ۸۰ کیلومتری کرج و ۲۵ کیلومتری بویین زهرا قرار دارد به علت خشکی و کمی آب از دستبرد کوچنشین‌های ترک در امان بوده و مردم آن همچنان زبان قدیم خود را حفظ کرده‌اند. گویش اشتهاردی حتی به‌عنوان یکی از گویش‌های زبان تاتی معرفی شده‌است .

اگر جستاری صحیح انجام دهیم می‌بینیم که منطقه تات نشین‌ها به شکل ماه بوده و از اشتهارد شروع شده و به شمال ایران ختم شده ودر آنجا مردم چون از ان سر در نمی‌اوردند ان را پشت کوهی دانسته. البته به علت اینکه مردم با این زبان آشنا نبوده و شاید آن را تمسخر نیز کرده به همین دلیل که این زبان در حال نابودی می‌باشد زبانی که آن را به مادهای ایران نسبت داده ولی به قدری کلمات خارجی در آن وارده شده که حالا کم کم دارد به گویش و لهجه تبدیل می‌شود. لازم به توضیح است که هر یک از شهرهای تات نشین گویش مخصوص خود را دارند.

 * طارم علیا

 در حدود ۴ روستا به نام‌های سیاه‌رود، گندم‌آباد، گوجان و نوکیان نیز به زبان تاتی صحبت میشود که این روستاها در طارم علیا-بعد از درام واقع شده‌اند. زبان تاتی در این روستاها خیلی کم دستخوش تغییرات گردیده و میشود گفت که از زبان‌های تاتی دیگر مناطق کشور غلیظ تر است

          بله همانطور در كتب تاریخی اشاره شده قوم ماد 6 طایفه بزرگ بوده كه كرد ها لرها و تات ها از بازماندگان این 6 طایفه هستند تا قرن 6 استانهای قزوین همدان ری (تهران) و عراق (اراك) را بلاد الفهلویین می نامیدند و به گفته زبان شناسان زبان تاتی همان زبان پهلوی است كه زبان مادی بوده است حتی تا 50 سال پیش در همدان زرتشتیان همدان به این زبان صحبت می كردند و در حاضر روستای زرقان فامنیین به این زبان صحبت می كند اشعار بابا طاهر به این زبان بوده كه به فارسی ترجمه شده

در منطقه كمیجان اراك كه در گذشته جزع همدان بوده تعدادی روستا به این زبان صحبت می كنند

 
 

Home
زبان و ادبيات تات
گفتمان تات شناسی
فرهنگ و جامعه
آذري  - تات - ترك
كتابخانه تات
پیوند ها
ارتباطات

 

پیام کوتاه :

 

 

 

 

 

 

Home | زبان و ادبيات تات | گفتمان تات شناسی | فرهنگ و جامعه | آذري  - تات - ترك | كتابخانه تات | پیوند ها | ارتباطات